Nghị quyết 80-NQ/TW Bộ Chính trị (ban hành ngày 7/1/2026) đặt ra một hướng đi rõ ràng: Không chỉ gìn giữ, mà phải “đánh thức” giá trị văn hóa, biến di sản thành nguồn lực nội sinh cho phát triển kinh tế. Tư duy “kinh tế di sản” vì thế không còn là khái niệm xa vời, mà đang dần hiện diện trong cách nhiều địa phương khai thác tiềm năng sẵn có.

Những "tọa độ" giàu giá trị

Ở Nghệ An, các lớp trầm tích văn hóa - lịch sử và sinh thái tự nhiên đang tạo nên một nền tảng giàu tiềm năng. Từ những dấu tích lịch sử nơi miền biên viễn, đến làn điệu dân ca thấm đẫm đời sống, hay hệ sinh thái rừng nguyên sinh Pù Mát - tất cả không tồn tại riêng rẽ, mà có thể kết nối để hình thành một không gian phát triển thống nhất.

Đi thuyền trên sông Giăng trong vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát. Ảnh tư liệu

Trên hành trình khám phá di sản miền Tây Nghệ An, tấm bia đá “Ma Nhai kỷ công bi văn” nằm giữa đại ngàn Pù Mát (xã Con Cuông) là điểm dừng chân đặc biệt. Gần 7 thế kỷ trôi qua, những dòng chữ khắc trên vách núi không chỉ kể lại cuộc thân chinh dẹp loạn của Thượng hoàng Trần Minh Tông năm 1335, mà còn gợi nhắc về một giai đoạn lịch sử nơi biên cương được xác lập và giữ vững. Giá trị của Bia Ma Nhai vì thế không dừng lại ở một di tích, mà còn là biểu tượng của chủ quyền, của tư tưởng trị quốc gắn với lòng dân, và đã được công nhận là bảo vật quốc gia.

Nếu Bia Ma Nhai là phần "cứng" của lịch sử, thì dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh lại là phần "mềm" của đời sống tinh thần của người dân xứ Nghệ. Những câu hát mộc mạc, sâu lắng ấy đã đi cùng bao thế hệ, trở thành ký ức tập thể. Sau khi được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh, Ví, Giặm có thêm cơ hội tiếp cận du khách.

Văn bia Ma Nhai ở xã Con Cuông. Ảnh: Hoài Thu

Tuy nhiên, giá trị của di sản này không nằm ở việc đưa lên sân khấu hóa, mà ở việc giữ được không gian diễn xướng tự nhiên - nơi câu hát gắn với sinh hoạt đời thường. Khi du khách được nghe Ví, Giặm trên sông Lam, hay trong những không gian cộng đồng ấm cúng, họ không chỉ thưởng thức mà còn cảm nhận được chiều sâu văn hóa của di sản.

Sự thay đổi trong nhu cầu trải nghiệm của du khách cũng mở ra cơ hội mới. Thay vì chỉ tham quan, nhiều du khách sẵn sàng chi trả để được sống trong không gian văn hóa bản địa. Khi đó, di sản không còn là thứ trưng bày, mà trở thành một phần của sản phẩm du lịch, góp phần tạo sinh kế cho chính cộng đồng nắm giữ nó.

Bức tranh kinh tế di sản của Nghệ An sẽ không trọn vẹn nếu thiếu mảng xanh của di sản sinh thái. Vườn Quốc gia Pù Mát - Vườn di sản ASEAN (ASEAN Heritage Parks), không chỉ là một trong những trung tâm đa dạng sinh học lớn, mà còn là không gian lưu giữ những giá trị văn hóa bản địa của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Hát dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh. Ảnh tư liệu

Theo ông Nguyễn Hoài An - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng uỷ xã Con Cuông, định hướng phát triển du lịch tại địa phương luôn gắn với bảo tồn hệ sinh thái và các giá trị văn hóa lịch sử của vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An. Định hướng này đang được cụ thể hóa bằng đề án xây dựng Con Cuông trở thành đô thị loại III theo hướng sinh thái, du lịch đến năm 2035, tầm nhìn 2050.

Trong đó quy hoạch, không gian phát triển được chia thành các khu vực, lấy trung tâm hành chính mới làm hạt nhân, kết nối với các vùng ven sông Lam và trục Quốc lộ 7. Một số dự án du lịch sinh thái tại thác Khe Kèm, suối Nước Mọc, thẳm Nàng Màn đã được khảo sát, phê duyệt chủ trương đầu tư.

Đoàn khách du lịch Pháp đến Nghệ An để tham gia các chặng đua chạy Marathon ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Mát. Ảnh: Đình Tuyên

Để đảm bảo tính khả thi, địa phương áp dụng nguyên tắc quản lý "6 rõ", phân công nhiệm vụ cho từng cá nhân, đơn vị, gắn trách nhiệm với tiến độ và kết quả thực hiện. Đây được xem là cơ sở để các chủ trương, nghị quyết đi vào thực tế, tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản.

Hoài Thu